X
تبلیغات
برنامه ریزی آموزش متوسطه - آموزش مجازی و برنامه ریزی درسی آموزش متوسطه در محیط های مجازی

تعريف آموزش مجازي ( الكترونيكي )

آموزش الکترونیکی یا مجازی همراه با پیدایش اینترنت و گسترش این پدیده و استفاده از قابلیت‌های آن ایجاد گردیده است. آموزش مجازی به توصیف شیوه بهره بری از فناوریهای نوین اطلاعات و ارتباطات بمنظور ارائه آموزش و پرورش در دنیای دیجیتال و در سیستمهای مبتنی بر مرورگر می پردازد.

آموزش مجازی دلالت بر آن نوع آموزش دارد که شاگرد و معلم از لحاظ مکان و زمان، ویا هردو از یکدیگر جداهستند و معلم محتوای درس را از طریق نرم افزار مدیریت دروس، منابع چندرسانه ای، اینترنت، ویدئوکنفرانس و مانند آن فراهم می کند. فراگیرندگان محتوا را از این طریق دریافت می کنند و بکمک این فناوریها با معلم ارتباط برقرار می کنند.(  اصفهاني ،  حميدي ، ‏2004‏‏.)

آموزش مجازی مستلزم بکار گیری شبکه های رایانه ای برای یادگیری و تدریس می باشد. این شبکه ها می توانند شبکه های عمومی گسترده مثل اینترنت یا شبکه های محلی کوچک (LANها) واقع در یک ساختمان خاص باشند. 

نظام آموزش مجازي محدود به هيچ تخصص ، مقطع ، سن و دوره ي خاص نيست وبا توجه به گستردگي فعال خود مي توانند آموزش را در همه مراحل ومقاطع فعال كند .بدين دليل كه محدود به مكان وزمان نيست و مي تواند همه علاقمندان به آموزش را با گزينه هاي ساده تر از آنچه كه تا كنون در آموزش مطرح بوده است ،مواجه نماید . اين نوع آموزش نه فقط در مراكز آموزش رسمي بلكه در همه موسسات نيازمند به آموزش مورد استقبال قرار گرفته است .
 كاربران آموزش مجازي اغلب دانش آموزان مدرسه اي مقاطع مختلف ، معلمان و دبيران و يا والدين آنها مي باشند .مفاهيمي نظير مدارس مجازي ، دبيرستان مجازي و... مربوط به آموزش مجازي است .

یادگیری الکترونیکی نیز یکی از جنبه های تغییرات بنیادین در زندگی بشر است. این نوع یادگیری شکلی از یادگیری می‌باشد که از طریق ابزارهای الکترونیکی متنوع (اینترنت، اینترانت، اکسترانت، شبکه‌های ماهواره‌ای، نوارهای صوتی و تصویری، تلویزیون محاوره‌ای، و سی‌دی‌رام‌ها)، عرضه و با شیوه‌های مختلف (خودگردان، کنترل به‌وسیله آموزشگر) کنترل می‌شود و به‌وسیله ساختارهای گوناگون (دوره‌ها، ماژولها، فعالیتهای یادگیری کوچک) اجرا می‌شود، و اجرای آن بدون محدودیت جغرافیایی و زمانی (یادگیری هم‌زمان/غیرهم‌زمان) می‌باشد (بهشتی، 1385).

ویژگیهای آموزش مجازی

این ویژگیها گاه گاه در کلاسهای سنتی نیز دیده می شوند و در صورت تمایل می توان آنها را در آن محیطها بیشتر نیز بکار برد ولی رویهمرفته این وجوه از مختصات، روش جدیدی برای یادگیری و تدریس هستند. این ویژگیها عبارتند از:

·        مشارکت: بزرگترین تغییری که آموزش مجازی ایجاد نموده، افزایش تمایل به مشارکت در میان فراگیران و معلمانست. مشارکت ممکنست در بین گروه های دو نفره، گروه های کوچک یا کل کلاس شکل گیرد.

·        ارتباط: فراگیران می توانند از طریق پست الکترونیکی و گفتگو به راحتی بایکدیگر و با معلمان ارتباط برقرار کنند.حتی می توانند با متخصصان رشته مطالعاتی خود ارتباط مستقیم برقرار نمایند.

·        فراگیر – محور بودن:اگرچه معلمان نقش عمده ای در برگزاری و سازماندهی کلاسهای درس دارند، ولی فراگیران با مشارکت و فعالیتهای خود جهت آنرا تعیین می کنند. دوره های مجازی غالبا" نسبت به کلاسهای سنتی کمتر ساختارمندند یعنی فراگیران باید برای یادگیری خود مسئولیت بیشتری قبول نمایند.

·        نامحدود بودن: آموزش مجازی دیوارهای کلاس درس را بر می دارد و درب کلاس را بروی فراگیران فراوانی می گشاید.آموزش مجازی محدودیتهایی از قبیل اینکه فراگیران کجا و چه موقع یادمی گیرند و یادگیرنده کیست را از میان می برد.

·        اجتماع: آموزش مجازی با افزایش میزان دسترسی و تامین ارتباط، اجتماعاتی را می تواند شکل دهد. شبکه های رایانه ای این امکان را فراهم می کنند تا اجتماعات مجازی که افراد حول علائق مشترک گردهم می آورند را تعریف کنیم( رین گولد، 1993).در فضای مجازی می توان یک مدرسه را که در برگیرنده یک اجتماع یادگیری بدون ساختمانهای واقعی باشد، ایجاد نمود.

·        کاوشگری: بسیاری از فعالیتهای مجازی، مستلزم نوعی ماجراجویی و یادگیری اکتشافی می باشند. یک روش رسمی کاوشگری، روش یادگیری مسئله محورست . در این رویکرد فراگیران در موقعیتهای مسئله دار قرار می گیرند.

·        دانش اشتراکی: قرار دادن اطلاعات در وب این امکان را فراهم می کند که هر کسی در سراسر جهان در صورت داشتن ارتباط رایانه ای مناسب بتواند بلافاصله بآن اطلاعات دسترسی پیدا کند. فراگیران می توانند از این شبکه دانش وسیع اشتراکی برای انجام کارهای درسی خود استفاده کنند و یا حتی در ایجاد آن سهیم شوند.

·        تجربه چند حسی: فناوری چند رسانه ای تامین کننده انواع خاصی از تجارب یادگیری چند حسی است. مجموعه تصاویر متحرک ( ویدئو)یکی از جنبه های اصلی شبکه هاست زیرا امکان برقراری تماس چهره به چهره را چه بصورت همایشهای ویدئویی زنده یا همزمان، و چه در قالب بخشهای ویدئویی از قبل ضبط شده فراهم می کند.

·        اصالت: ارتباط، اجتماع و به مشارکت گذاشتن دانش باعث شده که آموزش مجازی از درجه اعتبار بالایی برخوردار باشد. دنیای مجازی بسیار واقعی تر از کلاس درس واقعی است. از آنجا که فراگیران می توانند به پایگاه داده ها و متخصصان واقعی دسترسی داشته باشند، فعالیتهای یادگیری آنها واقعیست.( امیر تیموری، 1386،ص.19-25)

اجزای آموزش مجازی

ازرایانه می توان به روشهای مختلفی در آموزش استفاده نمود. شکلهای مختلف و متعددی از آموزش مجازی، چه بطور انفرادی و چه ترکیبی، را می توان برای مقاصد خاص یادگیری و تدریس بکار برد که هریک مزایای خاصی دارند.  یک دوره  یا برنامه مجازی مستلزم ترکیبی از این عناصرست.

پست الکترونیکی، از اساسی ترین عناصر آموزش مجازی است که تعامل میان فراگیران و آموزشگران را ممکن می سازد. پست الکترونیکی روش مناسبی برای ارائه تکالیفی است که مستلزم پاسخهای کوتاهست.

اتاقهای بحث، موجب برانگیختن تفکر عمیق و تامل در مورد یک موضوع می شوند و باعث ایجاد تعامل گروهی ناهمزمان می گردند.

همایشهای همزمان، خودجوشی و هیجان را بر می انگیزند. در این همایشها با استفاده از جلسات گپ زنی، محیطهای چند کاربره و چند کاربره شی مدار ، ویدئوی رومیزی یا سیستمهای شنیداری گرافیکی می توان تعامل گروهی همزمان ایجاد نمود.

شبیه سازی ها، محیط یادگیری ساختارمند ایجاد می کنند، درحالیکه محیطهای چندکاربره و چند کاربره شی مدار کاملا" غیر ساختارمندند.شبیه سازی ها امکان تمرین مهارتها را بصورت مجازی فراهم می کنند.

برای ارسال اسناد بزرگ فایلهای غیر متنی، باید از فرایند انتقال فایل(FTP) استفاده کرد. با انتقال فایل می توان اسنادی را فرستاد یا دریافت نمود.

نرم افزارهای کاربردی، ابزارهایی را برای ایجاد دوره های عمومی و تخصصی ارائه می دهند.

گروه افزارها ،بویژه با باشتراک گذاشتن اندیشه ها، تعامل گروهی مجازی را آسان می کنند.

ابزارهای برنامه ریزی درسی، تدوین و مدیریت دوره های مجازی را آسان می کنند.( امیر تیموری، 1386، ص.68-69)

طراحي آموزشي در محيط هاي مجازي

در يك محيط آموزش مجازي ،ابزارهاي ديداري وچند رسانه اي، پايه و اساس فرايند ياد دهي و يادگيري مي باشند. براي استفاده ا ز اين محيط هاي جديد آموزشي لازم است فرا گيرنده  انواع سواد ( سواد شنيداري ، ديداري ، سواد فناوري ، سواد رايانه اي و سواد عادي) راداشته باشد . طراحي آموزشي، يك فعاليت تيمي است كه در اين تيم كارشناساني شامل استاد طرح درس ( ترجيحا با سابقه تأليف منبع درسي خود آموز ) متخصص علوم تربيتي ، متخصص يادگيري الكترونيكي ( محيط مجازي ) ، متخصص فناوري اطلاعات و پياده كننده طرح درس شركت دارند . (زماني،1381 )

كلاسهاي مجازي

فناوري اطلاعات وارتباطات را مي توان به عنوان ابزار نيرومندي براي ارتقاي كيفيت و كارايي آموزش مورد استفاده قرار داد به گونه اي كه شيوه آموزش را دستخوش تغیير داده و ديگر نيازي به حضور فيزيكي در كلاسهاي درس نباشد .
كلاسهاي مجازي يكي از محصولات فناوري اطلاعات وارتباطات در زمينه آموزش است در اين روش آموزشهاي مورد نظر در مكاني مشخص ارائه وسپس با بهره برداري از روشها ي انتقال همزمان يا نا همزمان به مكان ديگر منتقل مي شود .مدارس مجازی برای موسسات و سازمانهای آموزشی موجود و جدید فرصتهای تازه ای ایجاد می نمایند.

سيستم هاي آموزش مجازی

سیستمهای آموزشی به دو دسته تقسيم مي شوند :

·        سيستم هاي آموزشي هم زمان :

الف-كنفرانس ويدئويي دو طرفه :در اين روش معلم و دانش آموز همديگر را مي بييند و مي توانند با همديگر به گفت وگو بپردازند. در چنين حالتي به پهناي باند زيادي برای انتقال صوت وتصوير نياز است. اين نوع آموزش همان ديدگاه سنتي آموزشي است كه معلم در سر كلاس حضور پيدا مي كند. تنها تفاوت عدم حضور فيزيكي معلم در سر كلاس درس است .
ب- كنفرانس صوتي دو طرفه : دراين سيستم معلم و دانش آموز تصوير را نمي بينند آنها فقط اسلايد ها را ديده وصداي يكديگر را مي شنوند .
ج - روش ديداري وشنيداري : از تركيب دو روش قبل استفاده مي شود .

·       سيستم هاي آموزشي غير هم زمان
در اين روش دروس آموزشي از قبل وتهيه وبه گونه اي ذخيره مي شود و فراگيران مي توانند به آن گوش دهند . اين حالت يادگيري نيز با روش هاي گوناگون قابل اجرا است .
- استفاده از ضبط ويدئويي
- استفاده از cd آموزشي ، برنامه هاي كامپيوتري .
- استفاده از پخش وبي : درس با روشهاي مختلف برنامه ريزي روي يك سايت قرار مي گيرد .

فناوری اطلاعات و آموزش متوسطه

برای تشخیص جایگاه فناوری اطلاعات و ارتباطات در نظام آموزشی کشور باید بتوان نقش آن را در توسعه کمی و کیفی حوزه آموزش و پژوهش کشور شناسایی و تبیین کرد. در هزاره جدید دیگر ساختار و فرآیند سنتی آموزش جوابگوی نیازهای جامعه انسانی در عصر اطلاعات نیست چرا که دانش محوری بزرگ ترین هدف انسان معاصر است لذا باید فرصت هایی را یافت که نتیجه فرآیند آموزش را غنی تر نمود . مسلما بهره گیری از فناوری های آموزشی با استفاده از روش های جدید موجبات کارآیی و اثربخشی بیش از پیش نظام های آموزشی را فراهم می نماید. با مطالعه تحقیقات صورت پذیرفته می توان به راحتی فهمید که با راه اندازی چنین سیستم های آموزشی لااقل می توان در هزینه های هنگفت سالیانه مدارس به میزان چشمگیری صرفه جویی کرد و در ازای آنها مابه التفاوت حاصله را صرف تقویت و توسعه ICT و منابع درسی و استانداردهای آموزشی کرد.

در پنجاه سال گذشته بروز تحولات گسترده در زمینه کامپیوتر و ارتباطات تغییرات عمده ای را در عرصه های متفاوت حیات بشری به دنبال داشته است. انسان همواره از فناوری استفاده نموده و کارنامه حیات بشری مملو از ابداع فناوری های اطلاعات و ارتباطات است که از آنان به عنوان فناوری های جدید یا عالی یاد می شود و بیشترین تاثیر را در حیات بشری داشته اند.جهانی شدن به عنوان یک مرحله اجتناب ناپذیر بشری در قرن حاضر می باشد که موتور محرک آن نیاز اقتصادی جوامع است که بدون شک تحولات گسترده فناوری اطلاعات و ارتباطات تاثیر فراوانی در تمامی عرصه های اجتماعی و اقتصادی بشریت به دنبال داشته و تاثیر آن بر جوامع بشری به گونه ای است که جهان امروز به سرعت در حال تبدیل شدن به یک جامعه اطلاعاتی است. جامعه ای که در آن دانایی و میزان دسترسی و استفاده مفید از دانش، دارای نقشی محوری و تعیین کننده است و انجام امور بدون در نظر گرفتن فاصله جغرافیایی و فارغ از محدودیت های زمانی، محوری ترین دستاورد این فناوری است . فناوری اطلاعات و ارتباطات امروزه به صورت یک پدیده قدرتمند و تاثیرگذار بر زندگی فرد و جامعه، جایگاه خاص و مهمی را در آموزش و پرورش به خود اختصاص داده است. دنیایی که ما در آن زندگی می کنیم دنیایی است که هر روز بیش از پیش از فناوری زایا و پویا بهره می جوید و الزاما هر اندیشمندی را به شناخت اهمیت و ضرورت فهم درست فناوری و مفاهیم آن کسب عمیق قابلیت ها و مهارت های لازم برای استفاده بهینه از آن رهنمون می سازد.

توسعه این فناوری ها به قدری چشمگیر و فراگیر است که نمی توان تاثیرات آن را بر آموزش نادیده گرفت زیرا استفاده از ظرفیت های توسعه یافته فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی در بخش آموزش امری اجتناب ناپذیر و ضروری است. (عطاران، ۱۳۸۱)

فرصت ها و تهدیدهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش متوسطه

 اصولا هر نوع تحول و تغییری در عرصه های مختلف از جمله عرصه آموزشی آثار و تبعات مناسب با اهداف و کارکردهای خود را به همراه خواهد داشت بنابراین شناخت نتایج و آثار هر پدیده لازم و ضروری است. توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز از این قاعده مستثنی نیست.

فرصت ها

·    کمک همه جانبه به امر کیفیت بخشی آموزشی

·    تربیت نیروی انسانی کارآمد

·    یادگیری انعطاف پذیر

·    دسترسی آسان به منابع اطلاعاتی

·    کاهش هزینه های آموزشی

·    بازآموزی معلمان و افزایش مهارت و دانش شغلی

·    یک فرصت یادگیری مادام العمر.

·    انعطاف پذیری در ابزار و امکانات آموزشی.

·    ایجاد فرصت های آموزشی برابر (زمانی، ۱۳۸۱)

تهدیدها

به رغم مزایایی که برای همگانی شدن فناوری اطلاعات و ارتباطات عنوان شد خطراتی نیز در این فناوری وجود دارد:

·        افزایش شکاف طبقاتی

·        دسترسی آسان به منابع مغایر با ارزش ها و هنجارهای جوامع مختلف

·        نياز مخاطبان به سواد رايانه اي

·        لزوم وجود استاندارد هاي خاص براي ارزيابي و برنامه هاي آموزشي

·        مسئله صدور و اعتبار گواهي نامه

·        متواري كردن آموزش گران

·        آموزش به زبان غير بومي

·        مسائل مربوط به حق مولف منابع اطلاعاتي

·        نياز به استفاده از ابزارها و تجهيزات خاص(بهشتی، 1385).

چالش‌ها و ضرورت‌ها

همه چيز تغيير كرده است، جز آموزش و پرورش. در جهان امروز، مهارت‌هايي كه دانش و اطلاعات را با كارايي به خدمات و كالاهاي نو و ابتكاري تبديل مي‌كنند، معرف اقتصادهاي موفق مبتني بر دانش به شمار مي‌آيند. از آن‌جا كه دانش و اطلاعات به سكه‌اي رايج براي دست‌يابي به بهره‌وري، رقابت‌پذيري و ثروت و رفاه تبديل شده است. كشورها نيز براي توسعه‌ي سرمايه انساني اولويت بالاتري قايل شده‌اند. به اين ترتيب در سرتاسر جهان، دولت‌ها بر روي راهبردهايي به منظور افزايش دسترسي به آموزش با كيفيت بهتر متمركز شده‌اند. تصميم‌گيران و سياست‌گذاران نيز در پي يافتن پاسخي براي پرسش‌هاي كليدي و چالش‌انگيزي برآمده‌اند: تعريف آموزش و پرورش با كيفيت در اقتصاد جهاني امروز كه بر دانش و اطلاعات بنا شده چيست؟ آيا آموزش و پرورش با دنيايي كه شتابان در حال تغيير است، هم‌گام پيش مي‌رود؟ آيا مي‌توان الگويي مناسب براي اصلاحات يافت كه قابل اقتباس باشد؟

مشكل آن است كه اگر جهان امروز را با دنياي صد سال پيش مقايسه كنيم، با پيشرفت‌هاي خيره‌كننده‌اي در علوم، بازرگاني، خدمات پزشكي، ارتباطات و زمينه‌هاي بي‌شمار ديگر روبه‌رو مي‌شويم. اما چون به مدرسه، در هر كجاي دنيا سر بزنيم، با شگفتي بين كلاس درس صد سال پيش با امروز تفاوتي احساس نمي‌كنيم: در وضعيت فعلي، نظام آموزشي دوره متوسطه ما از آموزشهای سنتی استفاده می کند. دانش‌آموزان در رديف‌هاي پشت سر هم نشسته، مداد و كاغذ در دست، هر چه معلم پاي تخته سياه مي‌گويد و مي‌نويسد با شتاب يادداشت مي‌كنند كه آنها را به حافظه سپرده و در زمان امتحان به سرعت پس دهند. برنامه درسي سنتي به اندازه اي به تحميل محتوا مي پردازد و تمام همت خود را مصروف حجم محتوا مي كند كه در پروراندن نگرش ها، علايق يا قدرشناسي هاي خاص شاگردان با شكست روبه رو مي شود.نظام آموزشي دوره متوسطه ما، از امكانات آماده سازي تمام دانش آموزان براي چالش هاي قرن 21 برخوردار نيست و چنانچه بخواهیم كودكان به سواد علمي مناسب این قرن دست یابند بايد نظام آموزشي را به طور مناسب تغيير دهيم (احمدی، 1385).

 

در كشور ما نيز اكنون به تدريج الزام‌هاي عصر دانش و اطلاعات و ضرورت هم‌گام شدن با تحولات و دستاوردهاي فناوري و علوم بشري احساس شده است، كه شاهد آن تصميم‌هاي اخير دولت در زمينه‌ي سرمايه‌گذاري براي گسترش پرشتاب فناوري اطلاعات و ارتباطات در كشور است. همچنين آموزش و پرورش براي يافتن پاسخي شايسته به نوع پرسش‌هايي كه در بالا به آن اشاره شد در صدد تدوين منشوري براي هدايت امر اصلاحات در آموزش و پرورش كشور برآمده است كه تأكيد بر كاربرد فناوري اطلاعات و ارتباطات از اركان آن به شمار مي‌رود.

مهارت‌هاي جديد در عصر دانش و اطلاعات

امروزه اهميت آموزش و پرورشي كه متناسب با نيازهاي فرد و جامعه باشد، بيش از هميشه احساس مي‌شود، زيرا دنيايي كه با شبكه‌هاي اطلاعاتي به هم پيوند خورده است، متقاضي نيروي كاري است كه بفهمد چگونه از فناوري به عنوان ابزاري براي افزايش بهره‌وري و خلاقيت استفاده كند. چنين مهارتي، مهارت «استدلال كردن بر مبناي اطلاعات» است. فرآيندي كه در آن منابع معتبر شناسايي شده، دسترسي به آن به طور مؤثر فراهم آمده، اطلاعات به شكل كامل درك و هضم شده و به ديگران انتقال داده مي‌شود.

معلمان و دانش آموزان علاوه بر سواد سنتي كه شامل خواندن ، نوشتن، گوش دادن و صحبت كردن است، نيازمند مهارتهاي فناوري براي برقراري ارتباط ، بررسي ،دسترسي و استفاده از اطلاعات،پردازش،تفكر انتقادي درباره پيامها از طريق رسانه ها و درك ارزشيابي داده ها هستند.

آزمايشگاه آموزشي منطقه شمالي ايالات متحده آمريكا، مهارتهاي قرن 21 را چنين شناسايي كرده است: سواد قرن ديجيتال (خود شامل سواد عملكردي، سواد بصري، سواد علمي، سواد تكنولوژيك، سواد اطلاعاتي، سواد فرهنگي و هشياري و آگاهي جهاني) تفكر اختراعي، تفكر در رسيدن به رتبه بالاتر، استدلال كامل، ارتباط موثر و بهره وري بالا.

IT و نقش آن در فرايند ياد دهي - يادگيري

 ابزاري كه معلمان مي توانند به كمك آن ياد گيرندگاني را تربيت كنند كه قادرند داده هاي بسيار گسترده را مورد استفاده قرار دهند ،اين داده ها را به اطلاعات تبديل كنند ،آنها را تجزيه و تحليل كنند و بر اساس نتايج حاصله دست به عمل بزنند.به كار گيري كامپيوتر تنها قسمتي از اين فرايند است.يعني اگر يادگيرنده قدرت جمع آوري و طبقه بندي اطلاعات ،قدرت تجزيه و تحليل ، نتيجه گيري و بسط و توسعه ي اطلاعات ودر نهايت قدرت توليد دانش را نداشته باشد، به طور عملي نمي توان گفت كه بر اساس IT كار مي كند.اما خود اين مهارتها بسيار پيچيده اند و قدرت انتقال آنها به يادگيرنده ساده نيست.يعني بايد فرايند و فضاي ياددهي-يادگيري به گونه اي ترتيب داده شود كه بر اساس آن ، چنين ظرفيتهايي در يادگيرنده به وجود آيد.ياد گيرنده نيز بايد بتواند اطلاعات جديدش را به دانسته هاي قبلي خود پيوند بزند.به اين ترتيب بايد يادگيرنده مجموعه اي از مهارتهاي شناختي و فرا شناختي را كسب كند. نقش معلم در اينجا فراهم ساختن زمينه لازم براي يادگيري و دست يافتن فراگير به مهارتهاي لازم است.در اينجا دانش آموز نه تنها بايد قدرت حل مسأله داشته باشد بلكه بايد توانايي طراحي مسأله هم داشته باشد تا خود و جمع فرا گيران جواب آنرا بيابند. در اين شكل از آموزش، معلم بايد به دانش روز مجهز باشد، قدرت استفاده از اطلاعات را داشته باشد تا بتواند مديريت زماني را داشته و فراگيران را هدايت كند.هنگامي كه IT به فرايند ياد دهي يادگيري وارد ميشود،همه عنصرهاي يادگيري اعم از معلم،نقش دانش آموز ،محتواي آموزش،روشهاي تدريس،استراتژي يادگيري و ...را تغيير ميدهدو فاصله موجود در بين مدرسه و جامعه را كاهش مي دهد و به فراگير اجازه مي دهد در عرصه هاي شغلي، نيازهاي جامعه اش را بررسي كند.در فرايند ياددهي–يادگيري بر اساسIT، نقشي براي معلم تعريف مي شود كه قبلاًآموزش آن را نديده است.بنابراين براي رفع اين مشكل معلمان بايد گام به گام جلو آمده ، و نظام آموزشي با برگزاري كلاسهاي توجيهي هر چه بيشتر در اين زمينه، آنها را ياري كند . مشكل جامعه ما اين است كه بر خلاف ساير كشورها ، قبل از وارد كردن ITبه فضاي آموزشي ،بايد آموزش به شيوه ي فعال را نهادينه كنيم.

ICT، آموزش غير همزمان يا آموزش با مشخصه يك تاخير زماني بين ارايه آموزش و پذيرش آن توسط فراگيران را ممكن مي سازد. براي مثال، مواد درسي دوره online ممكن است در سراسر روز يا هفته در دسترس باشند.ICT الزام همه فراگيران ومربيان نسبت به بودن در يك مكان فيزيكي را رفع مي كند. بعلاوه انواع معيني از ICT مانند تكنولوژي كنفرانس از راه دور اين امكان را مي دهد كه آموزش در يك زمان، بوسيله فراگيران متعدد و از نظر مكاني پراكنده، مورد استفاده قرار گيرد.

 

 

جايگاه فناوري اطلاعات و ارتباطات درنظام تعليم و تربيت ژاپن

در ژاپن به عنوان يك جامعه اطلاعاتي، فناوري بخشي از تحولات آموزشي است و نقش بسيار مؤثري در نظام تعليم و تربيت ايفا مينماید.فناوري اطلاعات و ارتباطات در همه مسائل ژاپن نقش غيرقابل انكاري دارد.امنيت شبكه، مديريت اطلاعات، مديريت بهره گيري از اطلاعات، ازموضوعات مهمي است که در همه مدارس ژاپن به آنها پرداخته مي شود.

در سياست هاي نظام آموزشي ژاپن به تاثيرات فناوري ها و نياز به تفكرانتقادي  بسیار توجه می شود.در استفاده از اين فناوري ها  به پرورش معلم نیز توجه زيادي شده است. هر مدرسه براي خودش يك سامانه مديريت اطلاعات دارد.

 انجمن هاي علمي  که در آنها دانش آموزان فرصت يادگيري از يكديگر را دارند ،به مدرسه کمک می کنند تا به درستي به اين چالش پاسخ مناسب بدهند.

ادبيات رسانه هاي گروهي نیز کمك زيادي به بهره گيري اثر بخش از فناوري اطلاعات و ارتباطات در ژاپن مي کنند. آموزش از طریق رسانه هاي گروهي در مدارس ژاپن  به طور جدي دنبال شده ونتايج خوبي داشته است.

برنامه ملی توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش
وزرات آموزش و پرورش، ورزش، علوم و تکنولوژی ژاپن ، آموزش و پرورش را بخش مهمی از این کل واحد اجتماعی به شمار می آورد و برنامه عملی برای هماهنگی با جامعه اطلاعاتی همراه با دیگروزارتخانه به نخست وزیر ارائه داده است ؛ برنامه ها  بیشتر بر پایه گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات در مدارس و دانشگاه ها استوار است و دربر گیرنده توسعه شبکه های توزیع اطلاعات ، گسترش ارتباطات ماهواره ای ،گسترش روش های آموزش ، پرورش حرفه ای آموزگاران و طراحی و ترویج برنامه های درسی برای یاد گرایی و اموزش مبتنی بر شبکه Web-Based learning and Teaching است.
در سال 1996 گزارش شورای مرکزی آموزش و پرورش تحرک تازه ای به برنامه های توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات بخشید. این شورا به دولت پیشنهاد کرد برنامه ای جامع برای غنی سازی یادگیری در مدار س در پرتو بهر ه گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات فراهم کند، به گونه ای که در همه مدارس ابتدایی دانش آموزان با دانش پایه فناوری اطلاعات و ارتباطات اشنا شوند و در دوره اول و دوم دبیرستان بتوانند دردرس های گوناگون از آنها بهر ه جویند. گذشته از ان درس های مشخصی برای توسعه دانش و مهارت های بهره گیری از کامپیوتر و فناوری اطلاعات و ارتباطات در برنامه های آموزشی مدارس دوره دبیرستان گنجانده شود.
شورای مرکزی آموزش و پرورش ، شورای بررسی برنامه های آموزشی و درسی ژاپن را مامورکرد تابه این پرسش اساسی پاسخ دهد که اساسا در دنیای اطلاعات و ارتباطات " چه چیزی ارزش آموختن و صرف وقت در مدرسه را دارد؟" این شورا برپایه جهت گیری های شورای مرکزی آموزش و پرورش ، محورهای اساسی اصلاح برنامه های درسی ملی National curriculum را منتشر کرد. برخی از مهمترین محورهای برنامه اصلاحی در ارتباط با توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش ، بشرح زیر است:
1_ کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در فرآیند یاددهی _ یادگیری؛
2_ تاکید بر مهارت های بهره گیری از دانش و اطلاعات و گذار از اموزش دانش و انتقال اطلاعات به آموزش چگونگی یاد گیری؛
3_ به کار گیری توانایی های شبکه جهانی اینترنت در فرآیند یاددهی _یاد گیری و آموزش های از راه دور مبتنی بر شبکه؛
4_ گنجاندن واحدهای آموزشی و درسی لازم برای تمرین مهارت های کار با کامپیوترو بهره گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات در موضوعات گوگونان درسی در دوره اول دبیرستان مانند درس اقتصاد خانواده؛
5_ ایجاد امنیت برای دانش اموزان در شبکه جهانی اینترنت World Wide Web(WWW)
6_ طراحی و احد های درسی اجباری در ارتباط با دانش فناوری ، بهره گیری از اطلاعات و به کارگیری فناوری های اطلاعات و ارتباطات در دوره دبیرستان؛
7_ پرورش حرفه ای آموزگاران همگام با گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش (سر کارارانی  ، 1381 )
این گزارش با محورهایی که در ان تبین شده است پایه اصلاحات برنامه های آموزشی و درسی مدارس ژاپن قرار گرفت. درعین حال بعنوان سند اصلاح استاندارهای برنامه های درسی ملی Nation Currriculum Standard Reform شناخته شد. بهره گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات بعنوان مهمترین عنصرتعامل با جامعه جهانی ، سهیم شدن در دانش دیگران ، تبادل تجربه ها،آگاهی نسبت به محیط زیست ، پیشرو بودن در فناوری و گسترش رفاه عمومی مورد تاکید فرارگرفت.
در دسامبر 1998 دولت ژاپن اژانس مجازی Virtual Agency را با نظارت نخست وزیر بنیاد نهاد .هدف این آژانس بررسی ضربتی به منظور هماهنگ کردن بخش های گوناگون دولت برای مطالعه و اجرای پروژه های مختلف توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش ، دولت ، مدیریت شرکت های خدماتی و تولیدی و...بود.
این آژانس برنامه های کاری و فعالیت های اجرایی وزارتخانه های گوناگون را در ارتباط با یکدیگر در یک چشم اندازه ده ساله هماهنگ می کند.دستورالعمل این آژانس برای توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش تا سال 2005 به شرح زیر است:
1_ فراهم آوردن کامپیوتر، امکانات سخت افزاری و نرم افزاری و امکان اتصال آنها به شبکه جهانی اینترنت در همه کلاس های درس و همه مدارس به گونه ای که همه دانش اموزان به سادگی امکان دسترسی به ان را داشته باشند
2_ افزایش سرعت و تضمین کیفیت دسترسی به اینترنت در همه مدارس
3 _ پشتیبانی از همه آموزگاران برای بهره گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات در فرایند یاددهی _ یاد گیری ؛
4_ پشتیبانی از گسترش و بهره گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات در مدارس از راه مجامع محلی ، منطقه ای و بنگاه های صنعتی؛
5_گسترش همکاری های صنعت با آموزش و پرورش برای افزایش کیفیت و تنوع آموزش، یاد گیری و تمرین مهارت های موثر تر در مدرسه؛
6_ بر پا کردن مرکز ملی اطلاعات اموزشی(Santos et.al.,2000)
ژاپن به گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش بعنوان یک نیاز ملی حساسیت چشمگیرنشان داده است. گزارش وزرات آموزش و پرورش ، فرهنگ ، ورزش ، علوم و تکنولوژی در سال 1999 نشان می دهد که ژاپنی ها به فناوری اطلاعات بعنوان ابزاری کار آمد برای افزایش کیفیت منابع انسانی ، افزایش توانایی های توسعه فناوری در دوران پساصنعتی ، بهبود کیفیت زندگی ، باز سازی بنیان های اجتماع بر پایه پارادایم فناوری اطلاعات و به دست آوردن جایگاهی ممتاز در جهان امروز می نگرند.(Monbusho, 1999)
پروژه کامپیوتری کردن آموزش و پرورش
پس از این دستورالعمل، به سرعت پروژه های توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش با نظارت آژانس مجازی ودرارتباط با فعالیت های توسعه فناوری اطلاعات در دیگر وزراتخانه ها طراحی شد . هدف این پروژه های بزرگ که با عنوان " کامپیوتری کردن آموزش و پرورش" Computerisation of education اغاز شد عبارت بودند از ایجاد فضای مناسب برای به کار گیری کامپیوتر و اینترنت در جهت غنی ساختن فعالیت های آموزش و پرورش مدارس ، پیشبرد سطح پیشرفت تحصیلی دانش آموزان ، بهبود و پرورش حرفه ای آموزگاران در مدرسه.
در مقدمه این پروژه آمده است که دانش آموزان باید از کامپیوتر و اینترنت بعنوان ابزاری موثردر زندگی اموزشی مدرسه بهره ببرند تا بتوانند توانایی های خودرا گسترش دهند ، مهارت های موثرمورد نیاز زندگی در جهان امروزی راتمرین کنند، فرهنگ های دیگررا بشناسند و توانایی تعامل و همکاری بین المللی را در خود رشد دهند ، در فرایند یاددهی _ یاد گیری فعال باشند، مهارت های حل مساله و " یادگیری مبتنی بر پروژه " Project Based Learning را بیاموزند، اخلاق به کار گیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در خود گسترش دهند.(Monbusho 1999, Okabe and nakayama, 2002 )
پروژه کامپیوتری کردن اموزش و پرورش در پی ایجاد زمینه ها، محیط و فرصت هایی که روش های آموزش گسترش یابد ودانش آموزان بیش از پیش در فرایند یاددهی _ یادگیری خودرا به جهان خارج گسترش دهند، بتوانند جهان را به کلاس درس خودبیاورند ، یادگیری و اموزش راعینی ترسازند، به گونه ای که ره آورد آموزش چیزی بیش از " شنیدن" و بیش از پیش پایدار و مرتبط با زندگی اجتماعی دانش آموزان باشد.
پروژه ژاپنی ها در ارتباط با بهسازی مدیریت مدرسه تلاش می کند تا رابط مدرسه و جامعه را اسان سازد و تصویر روشن تری از انتظارات اجتماعی برای مدارس ارائه دهد، راه های مشارکت جامعه در مدیریت مدرسه را متنوع و کارآمد کند، نظام اداری مدرسه را باز سازی کند، به گونه ای که خانواده ها بعنوان مشاوران و بهترین حامیان اجرای برنامه های آموزشی مدارس شناخته شوند. این پروژه با ایجاد شبکه های موثرارتباطی برنامه های پرورش حرفه ای آموزگاران و کارکنان مدارس را اثر بخش و پویا می سازد(Monbnsho,1999 ).
این پروژه در زمانی اندک ،مدارس را به سالن هایی با کامپیوتر های پیشرفته و متصل به اینترنت مجهز ساخت وبرای هر یک از آموزگاران کامپیوتر های شخصی در مدارس قرار داد. سیستم های ارتباطاتی در قالب شبکه های اینترنتی و اینترانتی گسترش یافت و سرعت اینترنت با کیفیت بهترافزایش یافت. برنامه های پرورش حرفه ای آموزگاران در سطوح گوناگون در کوتاه زمان ، همه آنان را با تحولات تازه اشنا ساخت و مهارت های اساسی مربوط به کامپیوتر و اینترنت و چگونگی کار برد آن در فرایند یاددهی _ یاد گیری در موضوعات گوناگون درسی را در آنها توسعه داد. این برنامه تا سال 2001 با بهره گیری از نرم افزار های تهیه شده به زبان ژاپنی به سرعت مورد توجه آموزگاران قرارگرفت . گذشته از ان ، ساختار اداری مدارس چنان دگرگون شد که هر مدرسه یک آ موزگار مسئول فناوری اطلاعات و ارتباطات داشت و اداره های آموزش و پرورش مناطق و مراکزی استان ها ، مراکزی برای اجرای بهتر پروژه کامپیوتری کردن آموزش و پرورش بنیان نهادند.
این مراکز مهمترین نقش را در پشتیبانی از مدارس و موسسات آموزشی برای سازگاری با شرایط تازه و گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات و به کار گیری آن در فرآیند یاددهی _ یاد گیری دارند.
بر قراری ارتباط موثر میان موسسات آموزشی با شرکت های تولید کننده سخت افزارها و نرم افزارهای لازم برای بهره گیری در آموزش، ازوظایف این مراکز است . این مراکز پل ارتباطی میان جامعه ، صنعت و موسسات آموزشی اند و حمایت های اجرایی ، مشاوره ای ، اموزشی و خدماتی مدارس را درارتباط با توسعه و کار برد فناوری اطلاعات و ارتباطات برعهده دارند.
به سوی اینده
دولت ژاپن بر پایه پروژه کامپیوتری کردن آموزش و پرورش و به استناد دستور العمل اژانس مجازی با نظارت نخست وزیری، برنامه های عملی زیررا از سال 1999 تا 2005 طراحی و اجرا می کند:
1_ گسترش کامپیوتر در مدارس به گونه ای که تا سال 2005 برای هر 4 دانش آموز یک کامپیوتر ، ، برای هر کلاس درس دو کامپیوتر و یک پروژکتور، و برای هر دانش اموز یک کامپیوتر در سالن مدرسه وجود داشته باشد؛
2_ دسترسی به اینترنت برای همه مدارس با کیفیت و سرعت بالا از اغاز سال مالی 2001؛
3_ تجهیز بیش از 20% مدارس به شبکه محلی Local Area Networks و فراهم اوردن امکانات لازم برای دسترسی به اینترنت در همه کلاس های درس و در همه کالاس های درس و در همه مدارس تا سال 2004 ؛
4_ توسعه کامپیوتر و فراهم آوردن امکان ارتباط انها به اینترنت در همه کلاس های درس و در همه مدارس تا سال 2004؛
5_ اجرای برنامه های اموزشی ضمن خدمت برای پرورش حرفه ای همه آموزگاران مدارس دولتی در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات تا پایانسال 2001؛
6_ آماده کردن محتوای آموزشی مناسب برای آموزش و یاد گیری مبتی بر شبکه با توجه به نیاز دانش آموزان، توانایی آموزگاران و موضوعات درس های گوناگون در مقاطع گونا گون تحصیلی تا سال 2005 ؛
7_تبیین کار کرد های مرکز ملی اطلاعات آموزشی تا سال 2005 (Okabe and Nakayama).
ژاپنی ها با برنامه ریزی درازمدت و کوتاه مدت در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات ، تعیین ماموریت های دولت، فعالیت های اجرایی و به کارگیری بخش خصوصی و پشتیبانی گسترده از موسسات آموزشی، امیدوارند به نیاز ملی در زمینه افزایش شناخت فناوری ، سواد اطلاعاتی و توان درک مناسبات در جهان امروز پاسخ شایسته بدهند.

منابع:

 

احمدی، پروین، (   1385) نوآوري در سازماندهي محتواي برنامه درسي دوره ابتدايي آدرس اینترنتی:

http://www.civilica.com/Paper-CONF003-CONF003_004.html

اصفهاني ، امير رضا ، حميدي، علي (2004) ،مجله الكترونيكي.

امین پور، فرزانه (1385) بررسی ساختار و مزایای آموزش الکترونیکی: مجموعه مقالات همایش از آموزش الکترونیکی تا دانشگاه مجازی، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب.

بهشتی، زهرا (1385) دگرگونی‌های فناوری‌های آموزشی بر پایه فناوری اطلاعات: مجموعه مقالات همایش از آموزش الکترونیکی تا دانشگاه مجازی، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب.

زمانی، عشرت (1381)، جایگاه اینترنت در آموزش عالی: مجموعه مقالات همایش کاربرد تکنولوژی آموزشی در آموزش عالی ایران، اراک، انتشارات دانشگاه اراک.

سرکارآرایی، محمد رضا(1381) " اصلاحات برنامه درسی ملی ژاپن با تاکید بر رویکرد تلفیقی " فصلنامه نوآوری هاآموزشی، سال اول شماره 1 ص 67_ 88 .

عطاران، محمد (1381)، پدیده جهانی شدن و تعلیم و تربیت، ارائه شده در همایش مهندسی اصلاحات در آموزش و پرورش.

کرزلی، گرگ، (1951) ترجمه امیر تیموری،محمد حسن، رحمانی، بهاء الدین(1386)آموزش بر خط : یاددهی- یادگیری از طریق اینترنت،تهران: انتشارات ساوالان.

 

Monbusho (1999) Virtual Agency: Perject on Computerisation Education, Toratkyo:Ministry of Education , Sceience and Culture, ( in Japanese(

Okabe , K. And Nakayama, S. (2002) . “Japanese IT Strate gies in Public Schools:A Case Study of policies and Practices of Hiroshima Prefecture” , Jour nal of Internation, Development and Cooperation , Vol.1. no 1 , pp. 73_96.

Rheingold,H.(1993).The Virtual Community.Reading,MA: Addison-Wesley. 1.http://en.wikipedia.org/wiki/virtual_education

Santos, J,Ritzema, R, Sakamoto, T, Muller. R, and Kangasniemi ,J (2000).
„OtherNationApproaches.ProtugaltheUnitedKingdom , Japan, the United states,Finland” , in OECD, Schooling for Tomorrow : Learning to Bridge the Digital Divide, paris :OECD, pp. 113-129

+ نوشته شده توسط رضا میرعرب رضی در چهارشنبه سوم فروردین 1390 و ساعت 18:48 |